samenvoorvredeinkleuren
Beweging voor
Geweldloze Kracht

Adres:
Stichting voor Actieve Geweldloosheid (SVAG) Postbus 288
5280 AG Boxtel

Postbankgiro: 266551

E-mail:
info@ geweldloosactief.nl

Websites:
www. geweldlozekracht.nl www. samenvoorvrede.nl



‘Oorlogen, hoe dan ook gepresenteerd, horen in een beschaafde samenleving niet thuis’
ER BESTAAN GEEN RECHTVAARDIGE OORLOGEN
Door:
Dr.C.V.Lafeber*
Terwijl het gezicht van een gewapend conflict dagelijks verandert, blijft de onderliggende morele kwestie steeds dezelfde. Voor ieder die over oorlogen in morele termen wil spreken, zijn de fundamentele vragen  (1) of een oorlog ooit rechtvaardig kan zijn, (2) zo ja, om welke redenen en (3) hoé dat geweld moet worden ingezet.
logo wereldmars in spaans en engels
Met enige voorlopers in de Oudheid, begon het systematische denken daarover in de vroege Middeleeuwen. In de jonge kerk werd de wapenhandel ongeoorloofd genoemd. De gebruikte veroordelingen logen er niet om: "Ieder die heersersmacht uitoefent en zich niet met de wapenloosheid bekleedt, welke het Evangelie betaamt, dient van de kudde te worden afgesneden.Geen Christen mag soldaat worden" (Origenes, Contra Celsum,VIII, 73). "Elk uniform is bij ons verboden, het is het merkteken van een ongeoorloofd beroep" (Tertullianus, De Idololatria, cap.19). "Op het goddelijk 6e gebod – ‘gij zult niet doden’ – mag in het geheel geen uitzondering worden gemaakt; het is altijd zonde - nefas – te doden" (Lactantius, Divinae Institutiones, Liber VI,20).

Ommekeer
Met Constantijn – die in de traditionele geschiedschrijving de Grote wordt genoemd – begon de radicale ommekeer. Door de verheffing tot staatsgodsdienst (314) verzoenden de christenen zich met oorlog en soldatenstand (Harnack 41).Terecht gaf Heering zijn beroemde boek de titel ‘De zondeval van het christendom’. Alle oorlogen heten sinds Constantijn rechtvaardig en heilig. De ‘soldaat des vredes’ was oorlogssoldaat geworden. Had de kerk zich op het Concilie van Arles (314) in de armen van de staat geworpen, de kerkvaders Athanasius van Alexandrië (+ 373), ‘de vader der orthodoxie’ – het is wettig èn geoorloofd in oorlogen de tegenstanders te doden’( Heering 44) - , Ambrosius van Milaan (+ 397) – "de oorlog die het vaderland beschermt, is vol van rechtvaardigheid" ( De officiis I 127) en vooral Augustinus van Hippo (+ 430) ontwikkelden daarna principieel en stelselmatig de leer van de ‘bellum justum’: de rechtvaardige oorlog. Door laatstgenoemde werd Romeinen 13, 4/5 - ’de overheid voert het zwaard niet voor niets en als dienaar Gods is zij met de bestraffing van de misdadigers belast’ – de alpha en de omega van de katholieke en, met dank aan de augustijnerpater Luther, ook van de reformatorische oorlogstheologie. Elke obediëntie heeft van de goddelijke vredesboodschap een farce gemaakt: gij zult niemand doden behalve al Uw vijanden. Deze gemeenschap kan de mijne niet zijn.

Verzet
Er is altijd heldhaftig verzet geweest – van Donatisten tot Mennonieten – tegen dit ‘christendom zonder de zachtmoedige Jezus’ en tegen deze opportunistische en machiavellistische terugkeer naar het antieke heidendom. Het oorspronkelijke christendom is nooit helemaal verloren gegaan. Altijd weer stak het de kop op, maar dank zij de bellum-justum-leer in combinatie met de staatsalmacht konden de heersers hun zin, gebied, invloed, macht en handel tot ver over de grenzen uitbreiden, waarvan ook de zending mocht profiteren. "Vertrouw op God en houd tegelijk je kruit droog" (Cromwell). Degenen voor wie deze spanning ondraaglijk was, wees de kerk het klooster aan om daar de christelijke waarheid in volkomenheid te beleven en zich ten volle aan God te wijden, waarmee zij beide – zowel het staatschristendom als het Evangelische ideaal – trachtte te redden.

Sterven voor het vaderland
Toen vorst en religie steeds meer erodeerden, werd ter vervanging de voortreffelijke eigen natie ontdekt, waarvoor het ‘dulce et decorum’ (zoet en eervol) was te sterven. Tijdens deze nieuwe periode, die de lange 19e eeuw (1792-1919) omvat met de Grande Guerre (de Eerste Wereldoorlog) als absolute climax, floreerde de bellum justum-theorie gezien het aantal gesneuvelden als nimmer te voren. In mijn boek “God treurde niet om de slechtheid van de mensen, over hun domheid weende hij” (1) schat ik het aantal doden in deze oorlog wereldwijd op ruim 9 miljoen gesneuvelden en 21 miljoen gewonden. Geen zinnig mens geloofde in 1919 nog één syllabe van de rechtvaardige-oorlog-constructie. Terwijl na de kerken – evenals de liberaal/humanistische beweging en de socialistische internationale – ook de natie elke geloofwaardigheid verloor, poogde de staat, gesteund door de wapenindustrie, het internationale bankwezen, corrupte wetenschappers en het niet-denkend deel van de wereldbevolking, de oorlog koste wat kost van de ondergang te redden. Het begripsvolle woord vrijheidsstrijder – Willem van Oranje bijvoorbeeld - werd vervangen door terrorist; oorlog heette defensie, de vijand was nu ‘het internationale banditisme’ en ‘de internationale rechtsorde’- de VN legitimeerden alles wat de VS deed – was aan onze zijde, terwijl de oorlogshandelingen zelf 'vredesoperaties' heetten en de verwoesting van een land ‘vredesopbouwmissie’ werd genoemd. De soldaten waren missionarissen, helden. Niet dat de bevolking daar diep van onder de indruk geraakte en het storm liep op de kazernes om zich voor de krijgsdienst te melden. Neen, het volk werd gekocht met een baan, een goed salaris, hoge bonussen, de verlokking van avontuur en de toelating van vrouwen tot de armee. Die hooggestemde idealen – een armoedig samenraapsel overigens vergeleken bij de religie en de natie – waren bestemd om de politieke en militaire leiders zich zelf een rein geweten aan te praten, de familie van de eventuele gesneuvelden te troosten en de 'merchants of death', de handelaren van de dood, een schaamlap te bezorgen.

Misleiding
Evenals vroeger een onbeschaamde propaganda ten bate van de rechtvaardige oorlog tegen de islam, ketters, koloniale volken, agressieve buren aan de overzijde van de Rijn etc. werd ontketend – elk land en in elke periode deed dat met bijna identieke bewoordingen over de eigen engelachtige voortreffelijkheid en het schunnige, diabolische gedrag van de vijand -, zo wordt ook nu weer in vergelijkbare en onderling inwisselbare termen de eigen humaniteit tegenover het schandalige gedrag van de schurkenstaten Iran, Irak, Afghanistan e tutti quanti gesteld. De wetenschapper kent de historische wet van het idem sed aliter: dat alles op een andere manier steeds hetzelfde is. Hoeveel oorlogen er in de loop van de geschiedenis gevoerd zijn, is niet bekend. Het aantal van 6.000 wordt genoemd. Het werkelijke aantal moet veel hoger liggen, zeker wanneer opstanden, burgeroorlogen en koloniale conflicten worden meegerekend. Alleen tussen de Krimoorlog en de Grande Guerre zijn er 78 ‘officiële’ oorlogen geteld. Terwijl alle wapens - tot de kernwapens toe - naar eigen zeggen geoorloofd waren en alle oorlogen rechtvaardig, blijkt er achteraf geen énkele bellum justum te zijn geweest. Deze wetenschap verhindert de heersers, de generaals en de wapenproducenten – Nederland is de 5e wapenexporteur ter wereld (allemaal werkgelegenheid) - niet om geheel in de lijn van de historie de oorlog waarbij zij zelf betrokken zijn, als een rechtvaardige te beschouwen. Hun oorlog was de eerste. Sancta Simplicitas! Wie de geschiedenis miskent, zal daarvoor boeten. Het is in- en intriest dat op andere terreinen respectabele politici immer dezelfde fout maken en, waar zij niet in staat zijn de internationale problemen met diplomatieke middelen op te lossen, altijd weer hun toevlucht nemen tot bruut geweld en tot misleiding van zichzelf en anderen. Zo geschiedt het ook in de oorlog – de zoveelste in zijn geschiedenis - waarin het arme Afghanistan zich nu verweert tegen buitenlandse indringers uit Oost en West.

Nieuwe geesteshouding nodig
Wanneer er in een gemeenschap mensen zijn, die oorlogen veroorzaken, voeren en financieren – God treurt niet over hen - , zo zijn er ook mensen die sneuvelen. Om hen weent God wel. Zolang de ene partij echter smartelijk huilt om haar gedode echtgenoten, kinderen en ouders en zich niet bekommert om de gevallenen aan de overzijde als gevolg van ónze terreur, zit er iets fundamenteels fout in die (inter)nationale samenleving. Oorlogen, hoe dan ook gepresenteerd, horen in onze beschaafde maatschappij niet thuis. Om de gesel van de oorlog voorgoed uit te bannen moet iedere bewoner van deze planeet radicaal breken met de vanzelfsprekende aanwezigheid van het oorlogsdenken. Het is afschuwelijk dat kinderen oorlogsspeelgoed hebben, de mode militair is, er politici zijn die verkondigen dat de soldaat weer een vertrouwd beeld in het straatbeeld worden en Jan Soldaat en andere ‘helden’ voor de klas komen, nog gezwegen van de onbeschaafde uitgaven om oorlogen te bekostigen. Mijn boeken pleiten voor ‘Umlernen’: een nieuwe geesteshouding, een veranderde moraal, een herwaardering van ons traditionele waarden- en normenschema en een herbezinning op onze burgerlijke verplichtingen. Procedamus in pace: laten wij – allen – in vrede voortgaan.

(1) “God treurde niet om de slechtheid van de mensen, over hun domheid weende hij” verscheen in 2008 in 2 delen in de serie “Nascholing bij U Thuis” als deel 17 “Politiek-militaire geschiedenis van de Franse Revolutie tot en met de Frans-Duitse oorlog” en deel 18 “(Voor)geschiedenis van de Grande Guerre”. [Zie onder ‘boeken’ de bespreking van deze 2 delen: “Felle aanklacht tegen oorlog; hartstochtelijk pleidooi voor vrede”.]

*Dr.C.V.Lafeber is historicus. In het kader van de serie “Nascholing bij U Thuis”, bedoeld voor ieder die geïnteresseerd is in verhalende geschiedenis, publiceerde hij tussen 1992 en 2008 een reeks van 18 boeken over uiteenlopende onderwerpen. Voor meer informatie: C.V.Lafeber, Tilburgseweg 173, 5051 AE Goirle; e-mail: cvlafeber@hetnet.nl